کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

ارزیابی اثرات بهداشتی و برآورد مرگ و میر منتسب به ذرات معلق PM2.5 در شهر مشهد با استفاده از نرم‌افزار AirQ+ در سال 2024

نویسندگان :

امیر لشگری¹ مریم منافی²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

کلمات کلیدی :

PM 2.5،مرگ و میر،ارزیابی اثرات سلامت،مشهد،+ Air Q

چکیده :

ذرات معلق PM2.5 به دلیل قطر بسیار کوچک، قادر به نفوذ عمیق به کیسه‌های هوایی ریه‌ها و عبور از سد تنفسی به جریان خون هستند. این ویژگی آن‌ها را به عاملی اصلی در بروز طیف گسترده‌ای از بیماری‌های قلبی-عروقی (مانند سکته و حمله قلبی)، بیماری‌های تنفسی (از جمله آسم و برونشیت مزمن) و مرگ‌های زودهنگام تبدیل کرده است. شهر مشهد، دومین کلانشهر پرجمعیت ایران، به دلیل موقعیت محصور در دره، ترافیک سنگین، وجود نیروگاه‌ها و صنایع آلاینده و وقوع مکرر پدیده گردوغبار، همواره با غلظت‌های بالای PM2.5 مواجه است. مطالعه حاضر با هدف برآورد اثرات بهداشتی و میزان مرگ‌ومیر منتسب به PM2.5 در جمعیت بالای 30 سال مشهد در سال 2024 انجام شد. داده‌های متوسط سالانه غلظت PM2.5 از چهار ایستگاه سنجش آلودگی هوا (ساختمان، سجاد، نخریسی، ویلا) استخراج گردید. جمعیت بالای 30 سال مشهد حدود 1٫69 میلیون نفر (52 درصد کل جمعیت) برآورد شد. با استفاده از نرم‌افزار AIR Q+ و در نظر گرفتن نرخ پایه مرگ طبیعی (543٫5 در 100 هزار نفر) و مقادیر ریسک نسبی (دامنه 1٫06 تا 1٫09)، میانگین غلظت سالانه PM2.5 در ایستگاه‌ها به ترتیب 38٫17، 31٫67، 31٫72 و 25٫80 میکروگرم بر مترمکعب بود. این مقادیر چندین برابر بالاتر از استاندارد ملی ایران (12) و رهنمود WHO (5 میکروگرم) هستند. بر اساس مقدار مرکزی ریسک نسبی، نرخ مرگ قابل انتساب 76٫31 در 100 هزار نفر برآورد شد که معادل 1290 مورد مرگ زودهنگام در سال 2024 است (دامنه 994 تا 1431 مورد). این یافته تأکید می‌کند آلودگی هوای مشهد سالانه بیش از هزار مرگ زودهنگام در جمعیت بالای 30 سال ایجاد می‌کند. ضرورت اجرای فوری سیاست‌های کاهش آلودگی در حمل‌ونقل، کنترل منابع ثابت و مدیریت گردوغبار آشکار است. نرم‌افزار AIR Q+ با داده‌های بومی ابزاری کارآمد برای پایش مستمر اثرات بهداشتی و ارزیابی مداخلات زیست‌محیطی در کلانشهرهای ایران محسوب می‌شود.