کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مروری بر کاربرد روشهای ارزیابی ریسک مبتنی بر «مواجهه پوستی» در صنایع تولید محصولات آرایشی و بهداشتی

نویسندگان :

امیر لشگری¹ زهرا سلطانی²

1- دانشگاه آزاد کرج 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

کلمات کلیدی :

ارزیابی ریسک پوستی،مواجهه پوستی،محصولات آرایشی و بهداشتی،روشهای جایگزین،ارزیابی ریسک نسل بعد

چکیده :

محصولات آرایشی و بهداشتی عمدتاً از طریق پوست با بدن انسان تماس پیدا میکنند و ارزیابی ریسک مبتنی بر مواجهه پوستی نقشی محوری در تضمین ایمنی این فرآوردهها ایفا میکند. روشهای سنتی ارزیابی ریسک پوستی بر شاخصهایی نظیر حاشیه ایمنی (MoS) و حاشیه مواجهه (MOE) استوار بودهاند، اما تحولات اخیر در دانش سمشناسی و نیاز به جایگزینی آزمایشات حیوانی، موجب ظهور رویکردهای نسل بعد (NGRA) شامل روشهای in silico، in chemico و in vitro شده است. هدف پژوهش حاضر، مروری بر کاربرد روشهای ارزیابی ریسک مبتنی بر مواجهه پوستی در صنایع تولید محصولات آرایشی و بهداشتی میباشد. این پژوهش با پیروی از پروتکل مرور نظاممند PRISMA (نسخه 2020) و جستجو در پایگاههای داده PubMed، Scopus، Web of Science و ScienceDirect در بازه زمانی 2000 تا 2026 انجام شد. پس از غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل مقالات، 34 مقاله مرتبط برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از روش تحلیل مضمون جهتدار مورد بررسی قرار گرفتند. یافتهها نشان داد که شاخصهای MoS و HQ با ناهمگونی قابل توجهی در میان دستههای مختلف محصولات همراه هستند؛ به طوری که برای فلزات سنگین در محصولات صورت MoS کمتر از 1 و برای فتالاتها در رژلب MoS بیش از 14000 گزارش شده است. مدلهای سهبعدی پوست بازساخت یافته انسانی (3D-HSE) همبستگی معنیداری با مدلهای in vivo حیوانی (p=0.37) داشته و رویکردهای مبتنی بر شبکههای عصبی مصنوعی توانستهاند حساسیتزایی پوستی ترکیبات با ساختار ناشناخته را با دقت قابل قبول پیشبینی کنند. همچنین نگرانیهای جدی در مورد مواجهه تجمعی و مخلوط ترکیبات در گروههای حساس مانند نوزادان و زنان باردار وجود دارد. نتیجهگیری میشود که حوزه ارزیابی ریسک پوستی در حال گذار از رویکردهای سنتی به سمت روشهای نسل بعد است، اما استانداردسازی روشهای برآورد جذب پوستی و توسعه دادههای مواجهه واقعی همچنان از چالشهای اصلی محسوب میشوند. همچنین توصیه میگردد نهادهای نظارتی از جمله سازمان غذا و داروی ایران چارچوبهای خود را برای پذیرش نتایج روشهای NAMs بهروزرسانی نمایند. در نهایت، انجام مطالعات مواجهه واقعی در جمعیت ایرانی و ارزیابی ریسک اختصاصی برای گروههای حساس به عنوان اولویتهای پژوهشی آتی پیشنهاد میگردد.