کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تحلیل شبکه مشارکت اجتماعی کشاورزان محلی منطقه آهودشت در مدیریت آبیاری

نویسندگان :

محمد سعیدی¹ حمید عبدل آبادی²

1- دانشگاه شهید چمران اهواز 2- دانشگاه شهید چمران اهواز

کلمات کلیدی :

تحلیل شبکه اجتماعی،مدیریت مشارکتی آب،شاخص‌های کلان و خرد،دهستان آهودشت

چکیده :

مدیریت منابع آب در شرایط کم‌آبی، مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد فنی و ساختارهای اجتماعی بهره‌برداران است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختار شبکه مشارکت اجتماعی کشاورزان و نقش آن در کارایی مدیریت آبیاری و کاهش تعارضات آبی، در دهستان آهودشت استان خوزستان انجام شد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و جامعه آماری شامل کشاورزان پنج روستای تحت پوشش نهر طریفی بود. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های شبکه‌ای گردآوری و با نرم‌افزارهای UCINET و NetDraw تحلیل شدند. شاخص‌های ساختاری شبکه شامل تراکم، دوسویگی، میانگین فاصله ژئودزیک و شاخص‌های مرکزیت در پیوند مشارکت محاسبه گردید. نتایج بررسی ویژگی‌های فردی نشان داد که اکثریت کشاورزان در محدوده سنی میان‌سالی قرار داشته و سطح تحصیلات غالب آن‌ها پایین است. تحلیل شاخص‌های کلان شبکه حاکی از ناهمگونی ساختاری معنادار میان روستاها بود. روستای شبلی (مزرعه ۳) با بالاترین تراکم مشارکت، دوسویگی قوی و کمترین میانگین فاصله ژئودزیک، از شبکه‌ای منسجم، متقابل و کارآمد برخوردار است. در حالی که سایر روستاها، به‌ویژه مزرعه ۲، تراکم پایین، دوسویگی ضعیف و فواصل ژئودزیک بالاتری را نشان دادند. در سطح خرد شبکه، تحلیل شاخص‌های مرکزیت درجه و بینابینی نشان داد که توزیع قدرت و نفوذ در شبکه نامتوازن بوده و تعداد محدودی از کنشگران نقش کلیدی در جریان اطلاعات، اعتماد و هماهنگی ایفا می‌کنند. این کنشگران، به دلیل موقعیت مرکزی و واسطه‌گرانه خود، ظرفیت بالایی در تسهیل یا تضعیف مدیریت مشارکتی آب دارند. به‌طور کلی، یافته‌ها نشان می‌دهد که انسجام ساختاری شبکه اجتماعی، به‌ویژه پیوندهای متقابل مشارکتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش تعارضات آبی و ارتقای حکمرانی محلی آب دارد. بر این اساس، تقویت سرمایه اجتماعی، اعتمادسازی محلی و مدیریت راهبردی نقش کنشگران کلیدی، به‌عنوان محورهای اصلی سیاست‌گذاری مدیریت آب در منطقه پیشنهاد می‌شود.