کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

حکمرانی منابع آب در خشکسالی: مروری بر چالشها و تجربههای ایران و جهان

نویسندگان :

علیرضا تجسسی¹

1- دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران

کلمات کلیدی :

حکمرانی آب،مدیریت خشکسالی،سامانههای هشدار زودهنگام،مشارکت ذینفعان،هماهنگی نهادی

چکیده :

خشکسالی بهعنوان یکی از مهمترین مخاطرات اقلیمی، پیامدهای گستردهای بر منابع طبیعی، ساختارهای اجتماعی و اقتصادی برجای میگذارد. مدیریت پایدار منابع آب در چنین شرایطی نیازمند حکمرانی کارآمد، شفاف و مشارکتی است. این مقاله با مرور ادبیات موجود و بررسی تجربههای جهانی، چارچوبی مفهومی برای حکمرانی منابع آب در شرایط خشکسالی ارائه میدهد و وضعیت ایران را در مقایسه با نمونههای بینالمللی تحلیل میکند. نتایج نشان میدهد که ضعف در هماهنگی نهادی، پراکندگی وظایف و کمرنگ بودن مشارکت محلی از جمله چالشهای اصلی حکمرانی آب در ایران هستند. افزون بر مرور نظری، پرسشنامهای میان 10 پژوهشگر خبره توزیع شد تا اهمیت نسبی مؤلفههای کلیدی حکمرانی آب در مدیریت خشکسالی ارزیابی شود. یافتهها نشان داد که سامانههای هشدار زودهنگام و مشارکت ذینفعان بیشترین تأثیر را در کاهش آسیبپذیری و ارتقای تابآوری دارند، در حالی که عدالت در تخصیص و هماهنگی نهادی در سطح متوسط ارزیابی شدند. در مجموع، مقاله بر ضرورت بازنگری در قوانین، تقویت نهادهای محلی، توسعه سامانههای پایش و هشدار، و ایجاد بسترهای مشارکتی برای تصمیمگیری تأکید دارد. این رویکرد میتواند زمینهساز حکمرانی تطبیقی و پایدار منابع آب در ایران باشد و امنیت آبی نسلهای آینده را تضمین کند.