کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تحلیل تعارض میان توسعه کالبدی شهر و ظرفیت اکولوژیک اراضی پیرامونی

نویسندگان :

فتاح رواقی¹ نعیمه ظهوریان² فرشته محسنی تفتی³ مریم کمالی⁴

1- شهرداری مشهد 2- شهرداری مشهد 3- شهرداری مشهد 4- شهرداری مشهد

کلمات کلیدی :

توسعه کالبدی شهر،توان اکولوژیک،کاربری اراضی،تعارض فضایی،مدیریت شهری،مشهد

چکیده :

رشد سریع شهرنشینی در دهه‌های اخیر باعث شد توسعه کالبدی شهرها فشار قابل‌توجهی بر اراضی پیرامونی وارد کند. در شهر مشهد نیز بخش‌هایی از توسعه شهری بدون توجه کافی به ظرفیت‌های اکولوژیک سرزمین شکل گرفت و زمینه تعارض میان کاربری‌های جدید و توان محیطی اراضی ایجاد شد. این شرایط پیامدهایی همچون کاهش کیفیت زیست‌محیطی، تخریب اراضی کشاورزی، افزایش مخاطرات طبیعی و کاهش پایداری شهری را به دنبال داشت. با توجه به این چالش‌ها، ارزیابی توان اکولوژیک به‌عنوان یکی از ابزارهای ضروری در برنامه‌ریزی کاربری اراضی و مدیریت توسعه شهری مطرح شد. این پژوهش با هدف تحلیل تعارض میان توسعه کالبدی شهر مشهد و ظرفیت اکولوژیک اراضی پیرامونی انجام شد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بود و برای تحلیل فضایی از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شد. در مرحله نخست، شاخص‌های مؤثر در ارزیابی توان اکولوژیک شامل شیب، نوع خاک، منابع آب، پوشش اراضی و حساسیت‌های محیطی استخراج و نقشه‌های پایه تهیه گردید. سپس توان اکولوژیک اراضی پیرامونی با بهره‌گیری از مدل ارزیابی توان سرزمین تعیین شد. در ادامه، الگوی توسعه کالبدی شهر مشهد در سال‌های گذشته استخراج و با نتایج ارزیابی توان محیطی هم‌پوشانی داده شد تا پهنه‌های دارای تعارض شناسایی شوند. یافته‌ها نشان داد که بخشی از توسعه‌های اخیر شهر مشهد در اراضی با محدودیت‌های اکولوژیک متوسط تا شدید اتفاق افتاد و این موضوع بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه فضایی و کنترل گسترش شهر تأکید دارد. نتایج این پژوهش ابزار تحلیلی موثری برای استفاده مدیران و برنامه‌ریزان شهری فراهم کرد تا بتوانند توسعه آینده شهر را با اتکا بر توان اکولوژیک هدایت کنند و از تشدید ناپایداری محیطی جلوگیری شود.