کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مرور یکپارچه مبانی نظری، نقاط داغ جهانی، فناوری‌های نوین پایش، دانش بومی و چارچوب‌های حقوقی برای حفاظت از تنوع گیاهی در هزاره سوم با تأکید ویژه بر ایران

نویسندگان :

فاطمه فاطمی نیک¹

1- دانشگاه پیام نور

کلمات کلیدی :

تنوع گیاهی،نقاط داغ تنوع زیستی،دانش بومی،حفاظت درون رویشگاه

چکیده :

تنوع گیاهی نقش بنیادین در پایداری اکوسیستم‌ها و تأمین امنیت غذایی و دارویی دارد. با این حال، نرخ انقراض گونه‌ها در حال حاضر 100 تا 1000 برابر نرخ طبیعی است. ایران با بیش از 8000 گونه گیاهی و 2500 گونه انحصاری، میزبان دو نقطه داغ جهانی تنوع زیستی (قفقاز و ایران-آناتولی) می‌باشد. این مقاله مروری سیستماتیک و تلفیقی با هدف بررسی مبانی نظری، تهدیدات، فناوری‌های نوین (سنجش از دور، GIS، هوش مصنوعی، DNA محیطی)، نقش دانش بومی، چارچوب‌های حقوقی حفاظت از تنوع گیاهی (با تأکید بر ایران) انجام شد. یافته‌ها نشان داد: (1) مناطق حفاظت شده ارسباران و هیرکانی از غنی‌ترین نقاط هستند، اما کمتر از 15 درصد از نقطه داغ ایران-آناتولی تحت حفاظت رسمی قرار دارد. (2) نزدیکی به جاده‌ها و آتش‌سوزی (76 درصد از مناطق زاگرس آسیب دیده) مهم‌ترین تهدیدات هستند. (3) فناوری‌های هوشمند (مانند یادگیری ماشین با دقت 88 درصد در پیش‌بینی پراکنش گونه‌ها) و روش eDNA (کاهش 60 درصدی هزینه پایش) ابزارهای مؤثری هستند. (4) مستندسازی دانش بومی بدون مکانیسم‌های حفاظتی، خطر سرقت زیستی را افزایش داده است. نتیجه‌گیری می‌شود که یک برنامه ملی شش محوری شامل سامانه پایش هوشمند، اصلاح دستورالعمل ارزیابی اثرات محیط زیستی (EIA)، تقویت بانک ژن، توانمندسازی جوامع محلی، تصویب قوانین ویژه دانش بومی و هماهنگی بین‌بخشی برای حفاظت مؤثر از تنوع گیاهی ایران ضروری است