کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مرور نظام‌مند رهبری ایمنی و فرهنگ سازمانی در کاهش حوادث صنایع پرخطر

نویسندگان :

امیر لشگری¹ مرضیه محمودی² محمد جواد محمودی³

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج 3- دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست، پردیس دانشکده‌های فنی.

کلمات کلیدی :

رهبری ایمنی،رهبری تحول‌گرا،فرهنگ ایمنی،عملکرد ایمنی،مرور نظام‌مند،صنایع پرخطر

چکیده :

در صنایع پرخطری مانند نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و ساخت‌وساز، با وجود پیشرفت تجهیزات ایمنی، حوادث ناشی از عوامل انسانی و سازمانی همچنان شایع است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که رهبری ایمنی و فرهنگ سازمانی دو عامل کلیدی در پیشگیری از این حوادث هستند، اما مدیران اغلب نمی‌دانند چه رفتارهایی مؤثر است. هدف این پژوهش مرور نظام‌مند ادبیات و ارائه مدلی یکپارچه با پیشنهادهای عملی برای مدیران است. این مطالعه با جستجو در پایگاه‌های معتبر (اسکوپوس، ساینس دایرکت، گوگل اسکالر) و استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط انجام شد. از میان مقالات منتشرشده بین سال‌های 2000 تا 2025، پس از اعمال معیارها، 62 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد سبک رهبری تحول‌گرا قوی‌ترین و مؤثرترین سبک است که از طریق مسیرهایی همچون فرهنگ ایمنی، انگیزش، توانمندسازی و اعتماد سازمانی بر پیامدهای ایمنی تأثیر می‌گذارد. فرهنگ ایمنی به عنوان متغیر میانجی، حدود 40 تا 55 درصد از رابطه بین رهبری ایمنی و حوادث را تبیین می‌کند. نقش رهبری ایمنی در سطوح مختلف سازمانی متفاوت است و ناهماهنگی میان سطوح می‌تواند سیستم را مختل کند. مداخلات موفق مبتنی بر بازخورد 360 درجه و مستمر هستند؛ برنامه‌های شش‌ماهه تا یک‌ساله می‌توانند نرخ حوادث را تا 26 درصد کاهش دهند. در نتیجه، رهبری ایمنی به‌ویژه سبک تحول‌گرا، قوی‌ترین پیش‌بین‌کننده فرهنگ و عملکرد ایمنی است. به مدیران توصیه می‌شود با حضور در تورهای ایمنی، پیگیری گزارش‌ها، هماهنگی نظام پاداش با اولویت‌های ایمنی و طراحی برنامه‌های آموزشی مستمر و مبتنی بر بازخورد، تعهد خود را نشان دهند. پژوهشگران نیز باید مطالعات طولی و مداخله‌ای بیشتری انجام دهند، نقش تعدیل‌کننده فرهنگ ملی و نوع صنعت را بررسی کنند و بر رهبری ایمنی در سطوح میانی تمرکز نمایند.