کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تبیین ساز و کار باز زنده سازی محله های تاریخی با رویکرد بایوفیلیک

نویسندگان :

هادی رضایی راد¹ زهرا ملکی²

1- دانشگاه بوعلی سینا همدان 2- دانشگاه بوعلی سینا همدان

کلمات کلیدی :

باززندهسازی محلههای تاریخی،طراحی بیوفیلیک،هویت مکانی،تاب آوری اقلیمی،پایداری اجتماع

چکیده :

محلههای تاریخی در بسیاری از شهرها با فرسودگی کالبدی، کاهش سرزندگی اجتماعی و افت کیفیت محیطی مواجه شدهاند. در عین حال، کمبود فضاهای طبیعی در این بافتها میتواند سلامت جسمی و روانی ساکنان و کیفیت تجربه محیطی را تحت تأثیر قرار دهد. در این زمینه، رویکرد بیوفیلیک با تأکید بر پیوند ذاتی انسان با طبیعت، بهعنوان چارچوبی نوین برای ارتقای کیفیت محیطهای شهری مطرح شده است. هدف این پژوهش تبیین سازوکار ادغام اصول طراحی بیوفیلیک در فرآیند باززندهسازی محلههای تاریخی، با حفظ اصالت و هویت مکانی و در عین حال ارتقای تابآوری اقلیمی و کیفیت زیستمحیطی است. این پژوهش با روش مرور نظاممند بر اساس پروتکل PRISMA انجام شده است. در این راستا، جستجوی مقالات در پایگاه Web of Science صورت گرفت و از میان 170 مقاله اولیه، پس از مراحل غربالگری و ارزیابی، 25 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. دادهها با استفاده از نرمافزار MAXQDA و از طریق کدگذاری تماتیک تحلیل شدند. یافتهها نشان میدهد که مؤلفههای رویکرد بیوفیلیک در شش بعد اصلی شامل هویتبخشی بیوفیلیک، تابآوری اقلیمی، پیکرهبندی سبز، تجربه ادراکی و رفاه انسانی، حکمرانی سبز و مبنای روششناختی قابل طبقهبندی هستند. همچنین مؤلفههای باززندهسازی محلههای تاریخی در پنج بعد شامل اصالتبخشی بستر، توسعه فضایی طبیعتمحور، عملکرد زیستاقلیمی، همافزایی فناوری و میراث و پایداری اجتماعی شناسایی شدند. تحلیل تلفیقی این ابعاد منجر به ارائه یک مدل مفهومی سهلایهای شد که در آن بستر تاریخی بهعنوان زیربنا، مداخلات بیوفیلیک بهعنوان سازوکار تنظیمگر و پیامدهای اجتماعی-زیستمحیطی بهعنوان هدف نهایی باززندهسازی تعریف میشوند. نتایج نشان میدهد که بهکارگیری نظاممند اصول بیوفیلیک میتواند ضمن حفظ هویت تاریخی، به ارتقای تابآوری اقلیمی، کیفیت محیطی و پایداری اجتماعی در مقیاس محلههای تاریخی منجر شود.