کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تاثیر گسترش شهرسازی در منطقه 22 شهرداری تهران بر کاربری اراضی، فضاهای سبز شهری و پهنه ها و کریدورهای خنک با توجه به تغییرات نقشه ها در بازه زمانی 2004 - 2024

نویسندگان :

محمود رادمان مهر¹

1- گروه مهندسی محیط زیست دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

کلمات کلیدی :

شهر سازی،زیرساختهای سبز،توسعه شهری،کیفیت محیط زیست شهری،فضاهای سبز شهری،پهنههای خنک شهری،تحلیل فضایی

چکیده :

فضاهای سبز شهری بهعنوان زیرساختهای حیاتی زیستمحیطی، نقش مهمی در تعدیل دمای شهری و ارتقاء تابآوری کلانشهرها ایفا میکنند و این امر در توسیعه شهری و شهرسازی منطقه بسیار قابل توجه است. این پژوهش با هدف تحلیل تغییرات فضایی و زمانی زیرساختهای سبز و ارزیابی اثر آنها بر تشکیل پهنههای خنک شهری در منطقه 22 شهرداری تهران طی بازهی زمانی 2004 تا 2024 انجام شد. منطقه مذکور، بهدلیل روند شتابزدهی شهرسازی و گسترش کاربریهای ساختهشده، نمونهای برجسته از چالشهای تعادل میان توسعه و حفظ محیطزیست شهری به شمار میرود. در این راستا، برای دستیابی به اهداف پژوهش ، از تصاویر با دقت بالای Google Earth برای تهیه نقشههای کاربری اراضی در سالهای 2004 و 2024 استفاده شد. این تصاویر با استفاده از تکنیکهای پیشرفته طبقهبندی در نرمافزار ENVI تحلیل و نقشههای دقیقی از کاربریهای اراضی منطقه تهیه گردید. سپس با بهرهگیری از توابع پیشرفته در GIS، مانند Symmetric Difference و Directional Distribution، تغییرات زیرساختهای سبز شناسایی و توزیع فضایی آنها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، برای شناسایی پهنههای خنک مرتبط با فضاهای سبز و بدنههای آبی، از توابع بافر در اندازههای مختلف استفاده شد. سپس با استفاده از ابزارهای تحلیلی در محیط GIS از جمله توزیع جهتی وتفاضل متقارن، تغییرات مکانی زیرساختهای سبز شناسایی گردید. نتایج نشان داد که پوشش فضاهای سبز از 36/14 درصد در سال 2004 به 25/13 درصد در سال 2024 کاهش یافته، درحالیکه کاربریهای ساختهشده از 68/23 درصد به 36/43 افزایش یافتهاند که بیانگر تبدیل بخش قابلتوجهی از اراضی بایر و حتی فضاهای سبز به کاربریهای ساختهشده است. تحلیل پهنههای خنک نشان داد که در سال 2004، این پهنهها به دلیل یکپارچگی و گستردگی فضاهای سبز، بخش وسیعی از منطقه، بهویژه نیمه جنوبی آن را پوشش میدادند. اما در سال 2024، این پهنهها دچار کاهش و گسیختگی شدهاند که عمدتاً ناشی از تخریب جنگلهای دستکاشت تپههای چیتگر و توسعه شهرسازی و افزایش ساختوسازهای شهری است. یافتهها بر اهمیت حفظ پیوستگی فضاهای سبز در مدیریت حرارتی و پایداری اقلیمی در کلانشهر تهران تأکید دارد.