کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تأثیر کاربری اراضی بر مادۀ آلی خاک در منطقۀ آمل

نویسندگان :

نفیسه اسفندیار¹ مجید دانش² مهدی قاجارسپانلو³ سید مصطفی عمادی⁴

1- SANRU 2- SANRU 3- SANRU 4- SANRU

کلمات کلیدی :

تغییر کاربری اراضی،ماده آلی خاک،کربن آلی خاک،کیفیت خاک،کشاورزی پایدار

چکیده :

تغییر کاربری اراضی یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر تخریب کیفیت خاک و کاهش ذخایر کربن آلی در اکوسیستمهای طبیعی و کشاورزی به شمار میرود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثر انواع کاربری اراضی بر میزان ماده آلی و کربن آلی خاک در منطقه محمدآباد آمل، یکی از مناطق حساس و در معرض تغییر کاربری در شمال ایران، انجام شد. نمونهبرداری خاک در سه کاربری جنگلی، مرتعی و شالیزاری به روش تصادفی سیستماتیک انجام گرفت؛ بهگونهای که در هر کاربری دو سایت انتخاب و نمونهها از عمق 0 تا 30 سانتیمتری برداشت شدند. اندازهگیری کربن آلی خاک با روش والکی و بلک انجام و درصد ماده آلی خاک بر اساس ضریب تبدیل محاسبه گردید. نتایج نشان داد که بیشترین مقادیر ماده آلی (88/5 درصد) و کربن آلی خاک (41/3 درصد) مربوط به اراضی مرتعی و کمترین مقادیر آنها بهترتیب برابر با 61/0 و 36/0 درصد در اراضی شالیزاری بود. نتایج تجزیه واریانس بیانگر تأثیر معنیدار نوع کاربری اراضی بر مقادیر ماده آلی و کربن آلی خاک در سطح احتمال یک درصد (P<0.01) بود. همچنین آزمون تعقیبی LSD نشان داد که اراضی شالیزاری از نظر هر دو شاخص با کاربریهای جنگلی و مرتعی اختلاف معنیدار دارند، در حالیکه بین کاربری جنگلی و مرتعی اختلاف معنیداری مشاهده نشد. کاهش چشمگیر ماده آلی و کربن آلی در اراضی زراعی را میتوان به تخریب پوشش گیاهی، خاکورزی مداوم، افزایش اکسیداسیون مواد آلی و کاهش ورود بقایای گیاهی به خاک نسبت داد. به طور کلی، نتایج این پژوهش نشاندهنده نقش تعیینکننده تغییر کاربری اراضی در کاهش کیفیت خاک و افت ذخایر کربن آلی منطقه است؛ موضوعی که در صورت تداوم، میتواند پایداری اکولوژیک و توان تولیدی اراضی شمال کشور را با چالش جدی مواجه سازد.