کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مدیریت آلودگی پلاستیکی: بررسی تجارب جهانی و بومی‌سازی راهکارها برای ایران

نویسندگان :

فرشاد محمدیان¹

1- دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی

کلمات کلیدی :

محیط‌زیست،مدیریت،آلودگی پلاستیکی،بازیافت،پسماند

چکیده :

پسماند پلاستیکی یکی از چالش‌های زیست‌محیطی جهانی است که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سلامت عمومی به همراه دارد. این مطالعه مروری با هدف تحلیل تجارب جهانی مدیریت آلودگی پلاستیکی و بررسی قابلیت بومی‌سازی آن‌ها در ایران انجام شده است. ابتدا روند تولید و مصرف پلاستیک در جهان و ایران مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد که ایران با تولید سالانه بیش از دو میلیون تن پلاستیک و نرخ بازیافت کمتر از ۱۵ درصد، نیازمند چارچوب مدیریتی یکپارچه است. سپس تجارب کشورهای موفق در اروپا، شرق آسیا و آمریکای شمالی تحلیل شد که نشان می‌دهد ترکیبی از سیاست‌های قانونی، ابزارهای اقتصادی (مالیات و سیستم مسئولیت توسعه‌یافته تولیدکننده)، فناوری‌های بازیافت مکانیکی و شیمیایی و مشارکت اجتماعی، موثرترین رویکرد برای کاهش آلودگی پلاستیکی است. همچنین نقش نوآوری‌های دیجیتال (اینترنت اشیاء و شناسایی با امواج رادیویی)، پلاستیک‌های قابل بازیافت و کمپین‌های آموزش عمومی در افزایش بهره‌وری مدیریت پسماند تأکید شد. بر اساس تحلیل وضعیت ایران، چالش‌های اصلی شامل ضعف هماهنگی نهادی، کمبود زیرساخت‌های بازیافت، اجرای ناقص سیاست‌ها و ضعف فرهنگ مشارکت اجتماعی است. مطالعه با ارائه چارچوب یکپارچه پیشنهادی، شامل سیاست‌ها، فناوری‌ها و مشارکت اجتماعی و مراحل کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت، مسیر عملیاتی برای بومی‌سازی تجارب جهانی در ایران را مشخص می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای این چارچوب می‌تواند حجم پسماند دفن‌شده، آلودگی محیط زیست و مصرف منابع اولیه را کاهش دهد و همزمان باعث توسعه ظرفیت‌های فناورانه، ایجاد فرصت‌های شغلی و ارتقای فرهنگ مسئولیت‌پذیری در مصرف‌کنندگان شود. این مطالعه می‌تواند به‌عنوان راهنمای علمی و سیاستی برای برنامه‌ریزی مدیریت پلاستیک در ایران مورد استفاده قرار گیرد.