کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تحلیل شدت اثربخشی گونه های حمل و نقل شهری در انتشار آلاینده ها؛ رویکردی پسافوکویی به مسئله آلودگی هوا (مطالعه موردی: شهر اصفهان)

نویسندگان :

سعید فاتحی پیکانی¹ حسین حق شناس² علیرضا صاحبقرانی³

1- دانشگاه صنعتی اصفهان 2- دانشگاه صنعتی اصفهان 3- دانشگاه صنعتی اصفهان

کلمات کلیدی :

حمل و نقل،برنامه ریزی شهری،ترافیک،آلودگی هوا،حکمرانی

چکیده :

آلودگی هوا در شهرهای ایران، بهویژه در کلانشهرهایی که ساختار حملونقل آنها متکی بر گونههای مختلف سفر است، تنها به یک مسئله فنی تقلیلپذیر نیست. با این حال در بسیاری از سیاستها برای برنامهریزی شهر، تحلیل مسئله عمدتاً بر سهم مطلق حمل و نقل در انتشار آلایندهها یا سهم انواع گونههای حملونقل شهری در پیمایش و ترافیک متمرکز بوده است. اما این سه شاخص بهتنهایی برای فهم و مدیریت بحران آلودگی هوا کافی نیستند. مقاله حاضر با اتکا بر رویکرد پسافوکویی و با الهام از تفکیک سهسطحی فنی، حکمرانی و گفتمانی، استدلال میکند که دانستن میزان آلایندگی هر گونه یا حتی تشخیص گونهای که بیشترین سهم را در انتشار دارد، بیشتر ارزش آماری دارد تا راهبردی. همچنین سهم گونهها در ترافیک نیز، اگر از نسبت آن با میزان انتشار آلایندهها جدا شود، نمیتواند مبنای دقیق تصمیمسازی مدیریتی باشد. شاخص «شدت اثربخشی» که از نسبت سهم انتشار به سهم ترافیک حاصل میشود، میتواند تصویری دقیقتر از شدت آسیبهای تحمیلشده از سوی هر گونه حملونقل ارائه کند و در اولویتگذاری سیاستی و مداخله مدیریتی نقش مؤثرتری داشته باشد. بر اساس یافتهها، خودروهای شخصی حدود 92 درصد از سهم ترافیک شهری را به خود اختصاص دادهاند، اما سهم آنها از انتشار ذرات معلق حدود 34 درصد است. این عدد نشان میدهد که اگرچه خودروهای شخصی بیشترین حضور را در ترافیک شهر دارند، اما شدت اثربخشی آنها نسبت به سهمشان در ترافیک، پایینتر از گونههای دیگر است؛ در مقابل گونههای دیزلی، شامل ناوگان حمل بار و اتوبوسهای شهری و بینشهری، تنها حدود 2 درصد از ترافیک را تشکیل میدهند، اما بیش از 50 درصد از انتشار ذرات معلق را تولید میکنند. مقاله حاضر نشان میدهد که مدیریت آلودگی هوا نیازمند عبور از نگاه صرفاً توزیعی و آماری و حرکت بهسوی فهم رابطهای، حکمرانیمحور و گفتمانی از گونههای حملونقل است.