کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

اخلاق محیط زیست و چارچوب‌های اصلی آن

نویسندگان :

کامران الماسیه¹

1- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

کلمات کلیدی :

ارزش ابزاری،ارزش ذاتی،اخلاق انسان‌محور،اخلاق زیست‌محور،اخلاق بوم‌محور

چکیده :

اخلاق محیط‌زیستی رشته‌ای پویا است که فلسفه اخلاق، علوم رفتاری و بوم‌شناسی را به هم پیوند می‌زند تا به این پرسش بپردازد که انسان‌ها چگونه باید با دنیای طبیعی رابطه برقرار کنند. آیا طبیعت به طور ذاتی (ارزش ذاتی) ارزش دارد یا صرفاً تا جایی ارزشمند است که به منافع انسان خدمت می‌کند (ارزش ابزاری). در مطالعه حاضر، چارچوب‌های اصلی و یافته‌های علمی اخیر درباره عواملی که رفتار اخلاقیِ محیط‌زیستی را شکل می‌دهند، مرور می‌شود. پژوهشگران معمولاً اخلاق محیط‌زیستی را در سه دسته اصلی جای می‌دهند که نشان‌دهنده گذار از جهان‌بینی انسان‌محور به جهان‌بینی بوم‌محور است. در اخلاق انسان‌محور، انسان‌ها و منافعشان ذاتاً اهمیت اخلاقی دارند، در حالی که هر چیز دیگری فقط تا جایی اهمیت اخلاقی دارد که بر انسان‌ها و منافعشان تأثیر بگذارد. اخلاق زیست‌محور بر این باور است که همه جانداران، بدون استثنا، به‌طور فردی دارای ارزشی برابر و حقی یکسان برای زندگی هستند که مستلزم رفتار، توجه و اولویت‌بندی اخلاقی یکسانی می‌باشد. اخلاق بوم‌محور، نشان‌دهنده نظام ارزشی طبیعت‌محور در مقابل انسان‌محور است. توجیه بوم‌محوری معمولاً شامل یک باور هستی‌شناختی و به دنبال آن یک ادعای اخلاقی است. باور هستی‌شناختی وجود هرگونه تقسیم‌بندی وجودی بین طبیعت انسان و غیرانسان را انکار می‌کند. در کل، اخلاق محیط‌زیست از مرحله انسان‌محور که انسان را در مرکزیت قرار داده و همه طبیعت را در خدمت او می‌بینید به سمت اخلاق زیست‌محور و بوم‌محور حرکت کرده است. اخلاق زیست‌محور برای همه موجودات زنده، ارزش ذاتی قائل است و محوریت انسان را نمی‌پذیرد. اخلاق بوم‌محور به زمین به عنوان یک موجود زنده پیچیده نگاه کرده که برای بقای خود به همه چرخ دنده‌ها (موجودات زنده) نیازمند است.