کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مطالعه کیفی زمینه ها و بسترهای تاثیرگذار برآلودگی هوای اهواز

نویسندگان :

سیده فاطمه حسینی پور¹

1- شهیدچمران اهواز

کلمات کلیدی :

آلودگی هوای اهواز،مدل‌سازی ساختاری‑تفسیری (ISM)،ناترازی مدیریتی،مطالبه‌گری اجتماعی،فرهنگ زیست‌محیطی

چکیده :

تعامل پیچیده عوامل فنی، مدیریتی، اجتماعی، فرهنگی و اقلیمی دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ساختاری زمینه‌ها و بسترهای تأثیرگذار بر آلودگی هوای اهواز و با رویکرد کیفی و روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۰ نفر از خبرگان حوزه‌های مهندسی محیط زیست، علوم سلامت، اقتصاد، علوم اجتماعی و مدیران سازمان‌های مرتبط بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. پس از مرور ادبیات و تأیید خبرگان، ۱۳ عامل کلیدی شناسایی و روابط متقابل آن‌ها در قالب ماتریس خودتعاملی ساختاری (SSIM) تعیین گردید. با اعمال اصل تعدی‌پذیری، ماتریس دسترسی نهایی استخراج و سطح‌بندی عوامل در چهار سطح انجام شد. یافته‌ها نشان داد که پنج عامل «ناکارآمدی سیستم حمل‌ونقل شهری»، «ضعف فرهنگ و آگاهی زیست‌محیطی»، «مدیریت نامناسب پسماند شهری»، «رفتارهای غیرمسئولانه محیط‌زیست» و «ضعف مطالبه‌گری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، شرکتی و سازمانی» در بالاترین سطح (پیشران‌های بنیادین) قرار دارند و بیشترین قدرت نفوذ را بر سایر عوامل دارند. عامل «ناترازی مدیریتی» به عنوان گره اتصال میان پیشران‌ها و عوامل میانی عمل می‌کند. در مقابل، عواملی مانند «استقرار نامناسب صنایع»، «فلرینگ نفتی» و «موقعیت جغرافیایی» در سطح پیامدی قرار گرفته‌اند. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که ریشه‌های اصلی بحران آلودگی هوای اهواز نه در منابع صنعتی یا طبیعی، بلکه در ضعف‌های ساختاری، مدیریتی، رفتاری و فرهنگی نهفته است. بنابراین، راهکارهای صرفاً فنی بدون اصلاح پیشران‌های بنیادین نمی‌توانند مسئله را حل کنند. مداخلات مؤثر باید بر ارتقای فرهنگ زیست‌محیطی، تقویت مطالبه‌گری اجتماعی، اصلاح رفتارهای غیرمسئولانه، نوسازی حمل‌ونقل و مدیریت علمی پسماند متمرکز باشد.