کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تبیین نقش فناوریهای نوین HSE در تحقق توسعه پایدار در صنعت خودروسازی ایران: مطالعه موردی گروه صنعتی ایرانخودرو

نویسندگان :

الهام هندی ورکانه¹ امیر لشگری²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

کلمات کلیدی :

فناوریهای نوین HSE،توسعه پایدار،صنعت خودروسازی،اینترنت اشیا

چکیده :

زمینه و هدف تحولات صنعت 4.0، ظرفیتهای تازهای برای گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه و پیشبینانه در حوزه بهداشت، ایمنی و محیطزیست (HSE) ایجاد کردهاند. فناوریهایی مانند اینترنت اشیای صنعتی، حسگرهای هوشمند، هوش مصنوعی، داشبوردهای مدیریتی، پایش از راه دور و دوقلوی دیجیتال میتوانند از طریق افزایش قابلیت مشاهده مخاطرات، تسریع تحلیل دادهها و بهبود تصمیمگیری، عملکرد پایدار صنایع را ارتقا دهند. بااینحال، شواهد بومی درباره میزان اثرگذاری این فناوریها در صنعت خودروسازی ایران محدود است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک مدل تبیینی برای بررسی نقش فناوریهای نوین HSE در تحقق ابعاد توسعه پایدار در گروه صنعتی ایرانخودرو انجام شد. روش پژوهش این مطالعه از نظر هدف، کاربردی ـ توسعهای و از نظر روششناختی، پژوهشی آمیخته مبتنی بر طرح اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، با 18 نفر از مدیران، کارشناسان ارشد و خبرگان حوزههای HSE، فناوری صنعتی و توسعه پایدار مصاحبه نیمهساختاریافته انجام شد. دادهها با روش تحلیل مضمون و نرمافزار MAXQDA 2024 تحلیل شدند. در مرحله کمی، پرسشنامه محققساخته 54گویهای در میان 322 نفر از جامعه آماری 874نفری توزیع شد و 268 پرسشنامه قابل تحلیل دریافت گردید. دادهها با استفاده از SPSS 28 و SmartPLS 4 تحلیل شدند. همچنین، گزارشها و شاخصهای سازمانی HSE طی سالهای 1399 تا 1404 بررسی شدند. یافتهها نتایج تحلیل کیفی به شناسایی پنج مؤلفه فناورانه شامل سامانههای تصمیمیار و داشبوردهای مدیریتی، اینترنت اشیا و حسگرهای هوشمند، هوش مصنوعی و تحلیل داده، پایش از راه دور و کنترل خودکار و دوقلوی دیجیتال و شبیهسازی ریسک منجر شد. نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که فناوریهای نوین HSE بر تمامی ابعاد توسعه پایدار اثر مثبت و معنادار دارند. بیشترین اثر مربوط به بعد نهادی (β=0.702)، سپس ابعاد اجتماعی (β=0.648)، زیستمحیطی (β=0.591) و اقتصادی (β=0.534) بود. در میان مؤلفههای فناورانه، داشبوردهای مدیریتی (β=0.319) و اینترنت اشیا و حسگرهای هوشمند (β=0.286) بیشترین اثر را داشتند. پراکندگی دادهها، ضعف زیرساخت دیجیتال، مقاومت کارکنان، نگرانیهای حریم خصوصی و مخاطرات امنیت سایبری مهمترین موانع شناساییشده بودند. نتیجهگیری فناوریهای نوین HSE میتوانند بهعنوان یکی از اهرمهای تحقق توسعه پایدار در صنعت خودروسازی عمل کنند. بااینحال، موفقیت آنها مستلزم استقرار مرحلهای، یکپارچهسازی دادهها، توسعه داشبوردهای مدیریتی، مشارکت کارکنان و توجه همزمان به امنیت سایبری و محرمانگی اطلاعات است.